Kajotters en Kajotsters van Veghel

KAJ-gebouw (Katholieke Arbeiders Jeugdgebouw), in de Deken van Miertstraat, op de hoek bij de Korte Kerkstraat. Ook wel bekend als Kajottershuis, met aan de gevel het KAJ schild. Oorspronkelijk de bewaarschool Sint Agnes (zie beeld in gevel met de Heilige Agnes op de sokkel onder een pinakel).

Bij een foto op BHIC van het Brabants Dagblad wordt gemeld dat pand in 1975 is afgebroken (Komplan Veghel, realisatie nieuwe winkelcentrum). Nu ter plaatse een parkeerplaats. Het beeld staat overigens sinds 2017 in de zijgevel van Deken van Miertstraat 11 (het pand rechts van de bewaarschool), dit dankzij architect Gerard van Asperen.

De Katholieke Arbeiders Jeugd (KAJ) en de Vrouwelijke Katholieke Arbeiders Jeugd (VKAJ) zijn opgericht na de tweede wereld oorlog. De KAJ was een organisatie van, voor en door jonge arbeiders en hielden zich vooral bezig met voorzieningen voor vrijetijdsbesteding van jonge arbeiders. Na een periode van 20 jaar gingen in 1965 de KAJ en VKAJ op in een nieuwe ‘gemengde’ organisatie, de Katholieke Werkende Jongeren (KWJ).

Over de KAJ vereniging in Veghel is eigenlijk maar heel weinig te vinden. Eén foto is terug te vinden op het BHIC van het KAJ Tambourcorps. In ieder geval fijn dat Johan van Eerd hier wel het een en ander van heeft vastgelegd, zoals het pand aan de Deken van Miertstraat. Bij verdere verdieping in het onderwerp en de foto’s van Van Eerd, stuit je dan ook nog op een tweetal duidelijke foto’s van leden van de verenigingen destijds.  Te weten: Een foto van de Veghelse Kajotters (KAJ), en een van de Veghelse Kajotsters, de vrouwelijke tak (VKAJ). De dames in mooie uniformen en de heren in tenue de Ville zullen we maar zeggen;). Toch een mooi stukje geschiedenis van het Veghelse. Zeg maar gerust “Andere Tijden”. Veghelse leden van destijds, als ze nog leven, zullen nu wel aardig op leeftijd zijn.

Processie Paus Pius X

VKAJ (Vrouwelijke Katholieke Arbeidersjeugd ) Veghela

Weet overigens iemand waar de VKAJ (vrouwelijke tak) in Veghel gehuisvest was?

Zie hieronder ook wat foto’s van de speldjes die destijds gedragen werden, een promotie pamflet en omslag van een kalender. Duidelijk is dat dit landelijk groots werd opgezet.

Op onderstaande foto helemaal links de bewaarschool Sint Agnes in toenmalige Nieuwstraat (met toen nog de letters in de gevel).

Deken van Miertstraat Veghel

Reacties uiteraard welkom. Graag zelfs.

Uit reacties valt op te maken dat het gebouw voor allerlei doeleinden werd gebruikt:

  • Ad Verhagen:  Als klein manneke bij de welpen op zolder met akela Franssen.
  • Ben Schilder: Op de verdieping hebben vele jaren de verkenners van de Tarcisiusgroep gezeten.
  • Norbert Gubbens: Kleuterschool, in ieder geval eerst helft van de jaren 60 van de vorige eeuw! (Zr Virgenie o.a. Ingang was aan de zijkant).
  • Stif Hovens: Mijn eerste kleuterschool, heb er nog 2 meer gehad in Veghel.
  • Bep Aalderink: Later was de bibliotheek daar! En achter op de buitenplaats trainden wij voor korfbal blauw/geel.
  • Truus Van Der Heijden: Wij (ik met mijn zus Ria Kuijpers) zaten er in met de gidsen en later met de kabouters, Carla de visser was onze Gids.
Gidsen Veghel
Gidsen Veghel, meisje uiterst rechts is Ria Kuijpers.

Emiel Verwijst, GroetenUitVeghel.nl

 

Wat gebeurde er met de kunstwerken in het voormalig ziekenhuis Veghel?

Enkele recent verschenen foto’s van Harry van Liempd op BHIC triggerde mij, en wel de foto’s van de kunstwerken in de ontvangsthal van het voormalige ziekenhuis in Veghel. Bijzonder hoe deze foto’s eigen vervaagde herinneringen oproepen. Waarschijnlijk kennen oudere Veghelaren  deze werken nog. Eerder heb ik wel eens enkele ansichtkaarten gezien van het interieur van het ziekenhuis (waar een soortgelijke foto als onderstaande ook op staat in een vierluikje), maar op de een of andere manier heb ik daar nooit acht op geslagen. Misschien heeft het nu juist wel mijn aandacht, omdat de sloop van het huidige pand van het ziekenhuis in volle gang is.

Kunstwerk Jan Dijker
Kunstwerk Jan Dijker in ontvangsthal voormalige ziekenhuis Veghel. Foto Harry van Liempd©.

Ik kon het niet laten rusten en wilde graag weten wie de kunstenaar nu eigenlijk was. Okay, het zijn werken met een religieuze achtergrond en in die tijd werd daar anders tegenaan gekeken dan nu 60 jaar later. Je vindt het prachtig of je hebt er niks mee. Hoe dan ook, iedere kunstvorm is tijdgebonden  en heeft een (cultuur-)historische waarde.

Natuurlijk vraag je je ook af waar deze kunstwerken gebleven zijn en of ze überhaupt bewaard zijn gebleven. Zonder (nu nog) het antwoord hierop te kennen, ben ik bang van niet, aangezien het wandschilderingen waren. Maar ik sluit ook niet uit dat deze schilderingen op grote panelen waren aangebracht en dus mogelijk behouden zijn.  De vleugel en dus de ontvangsthal waar deze kunstwerken waren te zien zijn als ik me niet vergis begin jaren ’80 gesloopt. In de jaren ’80 werd er ook anders mee omgegaan dan tegenwoordig (behoud erfgoed).

Na enig speurwerk kwam ik erachter dat het de werken van Jan Dijker zijn (1913-1993). Voor mij tot nu toe een onbekende kunstenaar, maar voor anderen misschien helemaal niet. Hij vervaardigde onder andere kunst voor (rooms-katholieke) kerken en de kunstwerken in het ziekenhuis hadden zeker ook een religieuze betekenis. Voor wie interesse heeft in deze kunstenaar en zijn grote oeuvre, er is een site opgericht door de Stichting  Jan Dijker (stichtingjandijker.nl). Deze stichting zet zich ook in voor het behoud van zijn nog bestaand werk indien er sprake is van ophanden zijnde sloop van een gebouw. Inmiddels heb ik contact gehad met zijn dochter Sylvie Dijker en zij wist me te vertellen dat er ook niets bekend is bij de stichting over wat er met deze kunstwerken gebeurd is.  Kortom, niet echt een rare vraag! Ook zij zouden dit graag willen weten. Heel graag zelfs gaf ze me te kennen.

Jan Dijker, ontwerptekening voor de wandschildering, 1958 small

De ontvangsthal van het ziekenhuis kende dus een tweetal zeer grote werken van Jan Dijker. Een er van is ook terug te vinden als uitsnede van een ansichtkaart op voornoemde site, de andere niet. De stichting zal blij zijn met betere afbeeldingen hiervan aangezien ze deze zelf  nog niet hebben. Wel is er op de site een prachtige ontwerptekening terug te vinden van een van de wanden. Er wordt op de site niet vermeld wat deze schilderingen voorstellen (op de achterzijde van het ontwerp staat geschreven “Jan Dijker, Moergestel. Ontwerp muurschildering ziekenhuis Veghel 1961″. Geen titel derhalve, maar een van de voorstellingen (hieronder) doet me sterk denken aan de Barmhartige Samaritaan. De andere beeltenis ben ik niet zeker over maar lijkt me een vrije interpretatie van het scheppingsverhaal (Genesis). Verhalen die denk ik niet zomaar zijn gekozen voor een ziekenhuis.

Kunstwerk Jan Dijker
Kunstwerk Jan Dijker in ontvangsthal ziekenhuis Veghel. Foto Harry van Liempd©.

De twee hier getoonde foto’s (uitsnedes) van de kunstwerken uit 1958 in de ontvangsthal zijn van Harry van Liempd©, een in kleur en de andere zwart wit. Ik ga er voor het gemak maar van uit dat Harry, als hij nog leefde, er geen bezwaar tegen zou hebben om hier nu weer aandacht aan te geven. Immers dit is toch een stukje Veghels erfgoed.

Het Brabants Dagblad schreef ooit over Harry van Liempd: “Hij vindt dat kunst onder de mensen moet zijn, daarom willen we het teruggegeven aan de samenleving van Veghel.” Bij deze geven we hier een stukje gehoor aan.

De andere foto van de ontwerptekening is van Stichting Jan Dijker. Hieronder ook nog een tweetal bewerkte uitsnedes met een impressie in kleur (bij benadering), linkse foto geen referentiekader in kleur beschikbaar.

In het huidige ziekenhuis Bernhoven in Uden zie je hier en daar wat overblijfselen (erfgoed) van het oude ziekenhuis in Veghel, onder andere enkele vitrines van de zusters  van toen en ik meen ook wat oude foto’s. Ik heb hier nog geen “restanten” of reproducties gezien van de kunstwerken van Jan Dijker, althans in de publieke ruimten waar ik ben geweest. Liever kom je er ook niet te vaak ;). Sylvie Dijker gaf aan dat haar vader ook een kunstwerk heeft gemaakt voor het Sint Anna Ziekenhuis in Oss, zie afbeelding hieronder en voor meer info hierover de site van Jan Dijker stichting.

Jan Dijker, De vrouw en de draak, linoleum-intarsia, 1961

Mijn verwachting is ook niet dat er reproducties hangen in het huidige ziekenhuis, omdat het religieuze voorstellingen zijn en deze mogelijk niet passen bij de huidige  uitstraling van het ziekenhuis. Hoe dan ook, als dit niet het geval is, dan zou deze kunst (of een reproductie daarvan) op een mooi plekje (kapel) in het ziekenhuis niet misstaan. Qua ontwerp vind ik het juist heel mooi passen bij de moderne architectuur van het huidige ziekenhuis. Dit ook als eerbetoon aan de kunstenaar Jan Dijker.

De vraag of Bernhoven weet wat er met deze kunst is gebeurd heb ik inmiddels gesteld aan het ziekenhuis. De heer Karel Bruinsma, verantwoordelijk voor de kunstportefeuille in Bernhoven heeft gereageerd en gaf aan dit werk niet te kennen (het is natuurlijk al even geleden) en dat er in de archieven van het ziekenhuis  hierover niets is terug te vinden. “Net als u ben ik nu nieuwsgierig geworden naar de achtergrond van dit werk,  maar ik ben bang dat het werk verloren is gegaan toen de vleugel is afgebroken”.

Hier loopt voor nu mijn “speurtocht” even vast. Misschien zijn er mensen die wel weten wat er mee gebeurd is, of kent u mensen die mogelijk iets meer hierover kunnen vertellen. Ik ken ze nog niet, maar dat kan ook aan mij liggen. Wat zou het mooi zijn als iemand met een reactie komt: “Maar die werken hangen daar, wist u dat niet!? Denk bijvoorbeeld aan bouwvakkers die destijds (begin jaren ’80) betrokken waren bij de sloop.

Reacties, aanvullingen uiteraard van harte welkom, ook namens de dochter van Jan Dijker en de heer Bruinsma van Bernhoven. Wie weet liggen de kunstwerken wel ergens in een depot opgeslagen onder een dikke laag stof.

Emiel Verwijst, GroetenUitVeghel.nl

Hieronder een artikel uit de Volkskrant© waarin melding wordt gemaakt van de muurschilderingen in het ziekenhuis.

volksrnat jan dijker

 

 

 

 

 

 

Onthulling poster expositie “Mensen van Mobilisatie tot Monument”.

Flyer Operatie Market Garden Expositie Johan van Eerd

Onthulling poster expositie “Mensen van Mobilisatie tot Monument”.

Vanavond is in het oude gemeentehuis de poster (en flyer) onthult van de in September te houden expositie “Mensen van Mobilisatie tot Monument”. Dit ter gelegenheid van 75 jaar Market Garden. De organisatie, bestaande uit de Heemkundekring Vehchele, de erven van Johan van Eerd en GroetenUitVeghel.nl heeft uit ruim 800 foto’s een selectie gemaakt van 75 foto’s waarin de mobilisatie, de oorlog, de bevrijding en de wederopbouw van Veghel worden belicht. Deze vormen het hart van de expositie. Hierbij ligt het accent op de beleving  van de “gewone” burger gedurende de periode 1939-1959. De meeste foto’s zijn gemaakt door Johan van Eerd en een behoorlijk aantal is niet eerder vertoond. Bij de foto’s zullen opgetekende verslagen, ervaringen en fragmenten uit dagboeken worden opgenomen, vooral ook van mensen die er zelf bij waren. Enkele foto’s zijn speciaal voor deze gelegenheid voorzien van kleur.

Er zullen gebruiksvoorwerpen uit die periode te zien zijn en een maquette, met daarop de straten en huizen van Veghel ten tijde van 1944. Een hoek wordt ingericht door de “Werkgroep Struikelstenen” waarin aandacht is voor de 16 Joodse bewoners van Veghel die tijdens de oorlog zijn gedeporteerd en later zijn omgekomen in een concentratiekamp. Op de eerste verdieping draaien er foto- en filmcarrousels met onder andere verhalen van ooggetuigen en zullen nog meer foto’s worden getoond. Ook zal er een wand komen met foto’s over de wederopbouw na de oorlog.

De tentoonstelling zal gehouden worden van 15 t/m 22 September in de voormalige winkel van Woninginrichting Van Herwaarden, Hoofdstraat 49 Veghel, toegang is gratis.

Openingstijden: Zondag 15 September van 14.30 – 18.00 uur. Daarna elke dag tot en met zondag 22 September geopend van 10.00 tot 18.00 uur. Op koopavond vrijdag 20 September geopend tot 21.00 uur.

 

Mijn Oranjewijk

 

Aa Veghel, links Beatrixsingel.
Links zicht op Beatrixsingel 2013 (Oranjewijk).

Vanaf het paadje langs de AA keek ik naar mijn wijk, 3 lange straten door zijstraten verbonden, daar waar niemand arm was, weinigen rijk. Waar je verdwijnen kon, maar altijd weer werd gevonden. Daar waar deuren open bleven, weinig viel er te halen,

Waar op zondag de kerk vol was en ook het café. Je bij de buren voor 10 cent Dappere Dodo zag op de tv, en bij voetbalpartijtjes onze jassen dienden als doelpalen. Daar waar de tijd stil kon staan, alles bleef zoals het was, het leven was kalm en vertrouwd, het kwaad gebeurde ginder.

Op een zekere woensdag kreeg je een kruisje van as. En soms moest je een opstel voorlezen in de klas. Weinig om bang voor te zijn, behalve voor “De Zwarte Ruiter”, die boef zou kunnen komen als je heel stout was geweest. Verder waren wij vooral onbezorgd en blij, van weinig hinder.

Kwam ook Koninginnedag er weer aan, een groot feest… op nummer 8 woonde opa Kuypers, op 10 janus en Betje, en op de hoek Anna van Dinter.

Tekst: Peter van den Broek©.

IMG_0843a
Zicht op Oranjewijk eind 2016.

Jeugdherinneringen aan Veghel

Door Peter van den Broek.

Lily

Lang geleden zong Willy Alberti een mooi melancholiek liedje over zijn eerste vriendinnetje waarmee hij zong op de zangvereniging en waarmee hij wandelde door het laantje onder het maantje, maar die niet meer aan hem denkt nu hij niet meer zingt.
Mijn eerste vriendinnetje in mijn vroege jeugd in Veghel was Lily. 10 jaar was ik en zij misschien 11. Zij was het dochtertje van de directeur van de superfosfaatfabriek Coenen en Schoenmakers, de fabriek aan de Zuid-Willemsvaart, waar destijds ook 2 ooms van mij werkten en waarvan ik vrees dat die werkomgeving hen het leven met jaren heeft verkort.

last one small
Superfosfaatfabriek Coenen & Schoenmakers.

Maar wist men toen veel… Of erger, men wist het wel maar verzweeg het. Misschien is de term mijn vriendinnetje wat te sterk uitgedrukt. …Onze sociale levensstandaard verschilde veel. Ik, het arbeiderskind uit de Oranjewijk en zij de dochter van een rijke fabrikant, die woonde in die prachtige witte villa die er nog altijd staat en waar ik later talloze malen aan voorbijreed als ik weer eens richting Veghel reed en niet een keer zonder aan haar te denken. Ik heb nooit een stap over de drempel van die villa gezet, integendeel, ook aan de achterkant werd de tuin, die grensde aan onze speelomgeving, die de bijnaam Klein Amerika had, omringt door een hoog hek.

Met Lily voelde ik dezelfde afstand die ik voelde als ik weer eens naar het tennissen stond te kijken op het tennispark dat aan de achterzijde lag van de bioscoopzaal van Maison van den Boer. Daar waar we op woensdagmiddagen naar De Dikke en de Dunne, naar Rin Tin Tin en Roy Rogers keken. Daar waren mensen aan het spelen die ook in Veghel woonden, maar voor mijn gevoel in een andere leefwereld, een hogere sociale klasse. Hetzelfde gevoel dat ik had als we met onze vader op zonnige zondagen een wandeling langs het riviertje De AA maakten en uitkwamen bij de hockeyvelden van Geel Zwart. Ook daar speelden Veghellaren die we niet kenden en die totaal buiten onze leefwereld vielen. We kenden ze niet, kwamen er zelden of nooit mee in contact. Niemand van mijn klasgenoten van de Aloyisiusschool speelden tennis of hockey.  Tegenwoordig zijn die sociale tegenstellingen grotendeels weggevallen. Veel van de kinderen van mijn neven en nichten spelen tennis en hockey.

Uit die tijd herinner ik me nog dat ik bij een klasgenootje, als ik me goed herinner Twan van de Hoven, die aan de Beatrixsingel woonde thuis kwam en tot mijn verbazing een piano zag staan. Een piano……..! Ik had nog nooit een piano van dichtbij gezien! Als in mijn milieu bij toeval pianoklanken uit de radio te horen waren, werden die binnen 5 seconden het zwijgen opgelegd…

Ik zag Lily Schoenmakers als mijn vriendinnetje, maar eigenlijk was dat meer een wens dan dat dit echt zo was, veel meer een droom van een wat gevoelig jongetje dan realiteit. Maar wat kunnen kinderdromen heerlijk zijn! Heel dichtbij haar ben ik echter nooit gekomen, ik heb alleen vaak bij haar achterop de fiets gezeten beken ik met enige schroom, maar ik verzon er een heel andere vriendschap bij, zonder een spoortje van erotiek natuurlijk, kinderen van die leeftijd waren in die tijd nog zo groen als gras. Dat van die fiets zat zo: Na de vroege dood van mijn moeder heb ik een paar jaar bij mijn grootouders gewoond in Het Hoge Huis aan het einde van de NCB-laan tegen de Zuidwillemsvaart aan. Met mijn speel-en schoolvriendje Bert van de Nieuwenhuizen, die vlakbij woonde, liep ik iedere schooldag de lange NCB-laan af op weg naar school. Het begon ons op te vallen dat heel vaak hetzelfde meisje op de fiets passeeerde. Ik weet niet meer precies hoe het is gegaan, maar op een dag kwam ik achterop haar fiets terecht en dat werd een vast ritueel. Bert wilde dat ook wel, deed soms ook wel een poging, maar had het nakijken, was geen sportfiguur en ik voetbalde bijna dag en nacht en was veel sneller. Het lijkt onbetekenend, maar achterop de fiets bij Lily had een enorme impact op mij. De gelukzaligheid als ik haar in de verte al aan zag komen, ik kan dat gevoel nog zo oproepen en ook de teleurstelling als ze er een dag niet was. Ik herinner me nog de koninginnendag op het schoolplein waar de jongens van mijn school en de Bernadetteschool van Lily tijdens de aubade naast elkaar stonden…… en ik bijna naast haar…. Is helaas maar 1 keer gebeurd.

Niet lang daarna moest ik Veghel tot mijn grote verdriet van de ene op de andere dag verlaten en brak een lange periode van ziekmakende heimwee aan. Heimwee naar mijn school-en wijkvriendjes, naar mijn familie en naar Lily. Daarna heb ik nooit meer iets van haar gehoord of over haar vernomen. Ze moet nu als ze nog leeft een betrekkelijk oude dame zijn, maar die gedachte verdrijf ik onmiddellijk. Jeugdliefdes blijven zoals je ze destijds hebt beleefd!

Peter van den Broek©.

N.b. Huis op de foto is niet het woonhuis van Lily.

Autozegening Veghel

Moge God u zegenen en u behouden doen thuiskomen.

Autozegening Veghel
Autozegening met kapelaan L. de Rooij (1930-2012); kapelaan in Veghel, St. Lambertus 1957-1967

Autozegening te Veghel (ook wel voertuigenwijding of autowijding genoemd). Een gebruik in de Rooms-Katholieke Kerk dat vooral in het derde decennium van de vorige eeuw plaats vond. De foto’s van Johan van Eerd, waarschijnlijk midden jaren ’50,  geven prachtig weer hoe dat er aan toe ging destijds. Omdat er steeds meer auto’s op de weg kwamen en er ook meer verkeersslachtoffers vielen. De auto’s, zoals ook op onderstaande foto’s is te zien reden één voor één langs, hier bij de Lambertuskerk. Maar ook brommers en Solexen werden gezegend en door de plaatselijke geestelijke besprenkeld met wijwater onder het uitspreken van een gebed, zoals: Moge God u zegenen en u behouden doen thuiskomen.

Als katholiek gebruik was de Autozegening vaak verbonden met de verering van de Christoffel, de patroonheilige van de reizigers en werd het daarmee ook van de bestuurders van moderne vervoermiddelen en de veiligheid daarvan. De inzegening vond vaak plaats op of omstreeks 24 juli, wat de feestdag is van Sint-Christoffel.

Herkent u iemand op de foto’s reageer dan.

Autozegening Veghel
Autozegening met deken-pastoor J. Teurlings (midden, rechts met wijwaterkwast) (1894 – 1965); pastoor in Veghel (1948-1963)
Autozegening Veghel
Autozegening met kapelaan G. Lukken (midden boven), (1933 – …); kapelaan van de H. Hartparochie 1957 – 1959
Autozegening Veghel
Autozegening (en ook motoren, scooters en bromfietsen) met kapelaan A. Pirenne (vooraan 2e van rechts) (1931-2019); kapelaan in Veghel, St. Lambertus 1955-1964
Autozegening Veghel
In de rij voor de autozegening die om de hoek van de kerk plaatsvindt.
Autozegening Veghel
Autozegening met kapelaan A. Pirenne (midden, links boven kind)