Uitgelicht

Welkom op de Groeten uit Veghel blog pagina

Welkom op de Groeten uit Veghel blog pagina. Deze pagina is onderdeel van de site “GroetenUitVeghel.nl”. Op deze blogpagina plaatsen wij regelmatig berichten met foto’s over het Veghel van toen en nu, maar ook van de overige plaatsen die vallen onder de gemeente Meijerijstad. Verder zullen we op deze blog regelmatig foto’s (oproepen) plaatsen waarmee we (extra) informatie hopen te verzamelen op basis van reacties van de volgers van deze blog of via onze Facebook pagina. Veelal betreft het hier foto’s waarover in eerste instantie weinig bekend is.

Dank voor uw interesse, Emiel Verwijst (www.GroetenUitVeghel.nl).

 

Wat gebeurde er met de kunstwerken in het voormalig ziekenhuis Veghel?

Enkele recent verschenen foto’s van Harry van Liempd op BHIC triggerde mij, en wel de foto’s van de kunstwerken in de ontvangsthal van het voormalige ziekenhuis in Veghel. Bijzonder hoe deze foto’s eigen vervaagde herinneringen oproepen. Waarschijnlijk kennen oudere Veghelaren  deze werken nog. Eerder heb ik wel eens enkele ansichtkaarten gezien van het interieur van het ziekenhuis (waar een soortgelijke foto als onderstaande ook op staat in een vierluikje), maar op de een of andere manier heb ik daar nooit acht op geslagen. Misschien heeft het nu juist wel mijn aandacht, omdat de sloop van het huidige pand van het ziekenhuis in volle gang is.

Kunstwerk Jan Dijker
Kunstwerk Jan Dijker in ontvangsthal voormalige ziekenhuis Veghel. Foto Harry van Liempd©.

Ik kon het niet laten rusten en wilde graag weten wie de kunstenaar nu eigenlijk was. Okay, het zijn werken met een religieuze achtergrond en in die tijd werd daar anders tegenaan gekeken dan nu 60 jaar later. Je vindt het prachtig of je hebt er niks mee. Hoe dan ook, iedere kunstvorm is tijdgebonden  en heeft een (cultuur-)historische waarde.

Natuurlijk vraag je je ook af waar deze kunstwerken gebleven zijn en of ze überhaupt bewaard zijn gebleven. Zonder (nu nog) het antwoord hierop te kennen, ben ik bang van niet, aangezien het wandschilderingen waren. Maar ik sluit ook niet uit dat deze schilderingen op grote panelen waren aangebracht en dus mogelijk behouden zijn.  De vleugel en dus de ontvangsthal waar deze kunstwerken waren te zien zijn als ik me niet vergis begin jaren ’80 gesloopt. In de jaren ’80 werd er ook anders mee omgegaan dan tegenwoordig (behoud erfgoed).

Na enig speurwerk kwam ik erachter dat het de werken van Jan Dijker zijn (1913-1993). Voor mij tot nu toe een onbekende kunstenaar, maar voor anderen misschien helemaal niet. Hij vervaardigde onder andere kunst voor (rooms-katholieke) kerken en de kunstwerken in het ziekenhuis hadden zeker ook een religieuze betekenis. Voor wie interesse heeft in deze kunstenaar en zijn grote oeuvre, er is een site opgericht door de Stichting  Jan Dijker (stichtingjandijker.nl). Deze stichting zet zich ook in voor het behoud van zijn nog bestaand werk indien er sprake is van ophanden zijnde sloop van een gebouw. Inmiddels heb ik contact gehad met zijn dochter Sylvie Dijker en zij wist me te vertellen dat er ook niets bekend is bij de stichting over wat er met deze kunstwerken gebeurd is.  Kortom, niet echt een rare vraag! Ook zij zouden dit graag willen weten. Heel graag zelfs gaf ze me te kennen.

Jan Dijker, ontwerptekening voor de wandschildering, 1958 small

De ontvangsthal van het ziekenhuis kende dus een tweetal zeer grote werken van Jan Dijker. Een er van is ook terug te vinden als uitsnede van een ansichtkaart op voornoemde site, de andere niet. De stichting zal blij zijn met betere afbeeldingen hiervan aangezien ze deze zelf  nog niet hebben. Wel is er op de site een prachtige ontwerptekening terug te vinden van een van de wanden. Er wordt op de site niet vermeld wat deze schilderingen voorstellen (op de achterzijde van het ontwerp staat geschreven “Jan Dijker, Moergestel. Ontwerp muurschildering ziekenhuis Veghel 1961″. Geen titel derhalve, maar een van de voorstellingen (hieronder) doet me sterk denken aan de Barmhartige Samaritaan. De andere beeltenis ben ik niet zeker over maar lijkt me een vrije interpretatie van het scheppingsverhaal (Genesis). Verhalen die denk ik niet zomaar zijn gekozen voor een ziekenhuis.

Kunstwerk Jan Dijker
Kunstwerk Jan Dijker in ontvangsthal ziekenhuis Veghel. Foto Harry van Liempd©.

De twee hier getoonde foto’s (uitsnedes) van de kunstwerken uit 1958 in de ontvangsthal zijn van Harry van Liempd©, een in kleur en de andere zwart wit. Ik ga er voor het gemak maar van uit dat Harry, als hij nog leefde, er geen bezwaar tegen zou hebben om hier nu weer aandacht aan te geven. Immers dit is toch een stukje Veghels erfgoed.

Het Brabants Dagblad schreef ooit over Harry van Liempd: “Hij vindt dat kunst onder de mensen moet zijn, daarom willen we het teruggegeven aan de samenleving van Veghel.” Bij deze geven we hier een stukje gehoor aan.

De andere foto van de ontwerptekening is van Stichting Jan Dijker. Hieronder ook nog een tweetal bewerkte uitsnedes met een impressie in kleur (bij benadering), linkse foto geen referentiekader in kleur beschikbaar.

In het huidige ziekenhuis Bernhoven in Uden zie je hier en daar wat overblijfselen (erfgoed) van het oude ziekenhuis in Veghel, onder andere enkele vitrines van de zusters  van toen en ik meen ook wat oude foto’s. Ik heb hier nog geen “restanten” of reproducties gezien van de kunstwerken van Jan Dijker, althans in de publieke ruimten waar ik ben geweest. Liever kom je er ook niet te vaak ;). Sylvie Dijker gaf aan dat haar vader ook een kunstwerk heeft gemaakt voor het Sint Anna Ziekenhuis in Oss, zie afbeelding hieronder en voor meer info hierover de site van Jan Dijker stichting.

Jan Dijker, De vrouw en de draak, linoleum-intarsia, 1961

Mijn verwachting is ook niet dat er reproducties hangen in het huidige ziekenhuis, omdat het religieuze voorstellingen zijn en deze mogelijk niet passen bij de huidige  uitstraling van het ziekenhuis. Hoe dan ook, als dit niet het geval is, dan zou deze kunst (of een reproductie daarvan) op een mooi plekje (kapel) in het ziekenhuis niet misstaan. Qua ontwerp vind ik het juist heel mooi passen bij de moderne architectuur van het huidige ziekenhuis. Dit ook als eerbetoon aan de kunstenaar Jan Dijker.

De vraag of Bernhoven weet wat er met deze kunst is gebeurd heb ik inmiddels gesteld aan het ziekenhuis. De heer Karel Bruinsma, verantwoordelijk voor de kunstportefeuille in Bernhoven heeft gereageerd en gaf aan dit werk niet te kennen (het is natuurlijk al even geleden) en dat er in de archieven van het ziekenhuis  hierover niets is terug te vinden. “Net als u ben ik nu nieuwsgierig geworden naar de achtergrond van dit werk,  maar ik ben bang dat het werk verloren is gegaan toen de vleugel is afgebroken”.

Hier loopt voor nu mijn “speurtocht” even vast. Misschien zijn er mensen die wel weten wat er mee gebeurd is, of kent u mensen die mogelijk iets meer hierover kunnen vertellen. Ik ken ze nog niet, maar dat kan ook aan mij liggen. Wat zou het mooi zijn als iemand met een reactie komt: “Maar die werken hangen daar, wist u dat niet!? Denk bijvoorbeeld aan bouwvakkers die destijds (begin jaren ’80) betrokken waren bij de sloop.

Reacties, aanvullingen uiteraard van harte welkom, ook namens de dochter van Jan Dijker en de heer Bruinsma van Bernhoven. Wie weet liggen de kunstwerken wel ergens in een depot opgeslagen onder een dikke laag stof.

Emiel Verwijst, GroetenUitVeghel.nl

Hieronder een artikel uit de Volkskrant© waarin melding wordt gemaakt van de muurschilderingen in het ziekenhuis.

volksrnat jan dijker

 

 

 

 

 

 

Onthulling poster expositie “Mensen van Mobilisatie tot Monument”.

Flyer final version Small.jpg

Onthulling poster expositie “Mensen van Mobilisatie tot Monument”.

Vanavond is in het oude gemeentehuis de poster (en flyer) onthult van de in September te houden expositie “Mensen van Mobilisatie tot Monument”. Dit ter gelegenheid van 75 jaar Market Garden. De organisatie, bestaande uit de Heemkundekring Vehchele, de erven van Johan van Eerd en GroetenUitVeghel.nl heeft uit ruim 800 foto’s een selectie gemaakt van 75 foto’s waarin de mobilisatie, de oorlog, de bevrijding en de wederopbouw van Veghel worden belicht. Deze vormen het hart van de expositie. Hierbij ligt het accent op de beleving  van de “gewone” burger gedurende de periode 1939-1959. De meeste foto’s zijn gemaakt door Johan van Eerd en een behoorlijk aantal is niet eerder vertoond. Bij de foto’s zullen opgetekende verslagen, ervaringen en fragmenten uit dagboeken worden opgenomen, vooral ook van mensen die er zelf bij waren. Enkele foto’s zijn speciaal voor deze gelegenheid voorzien van kleur.

Er zullen gebruiksvoorwerpen uit die periode te zien zijn en een maquette, met daarop de straten en huizen van Veghel ten tijde van 1944. Een hoek wordt ingericht door de “Werkgroep Struikelstenen” waarin aandacht is voor de 16 Joodse bewoners van Veghel die tijdens de oorlog zijn gedeporteerd en later zijn omgekomen in een concentratiekamp. Op de eerste verdieping draaien er foto- en filmcarrousels met onder andere verhalen van ooggetuigen en zullen nog meer foto’s worden getoond. Ook zal er een wand komen met foto’s over de wederopbouw na de oorlog.

De tentoonstelling zal gehouden worden van 15 t/m 22 September in de voormalige winkel van Woninginrichting Van Herwaarden, Hoofdstraat 49 Veghel, toegang is gratis. Openingstijden:

Dag  Datum Ochtend Middag Avond
Zondag 15-sep 14.30 -17.30
Maandag 16-sep 13.30 -17.30
Dinsdag 17-sep 13.30 -17.30
Woensdag 18-sep 10.30 – 12.30 13.30 -17.30 19.00 – 21.00
Donderdag 19-sep 10.30 – 12.30 13.30 -17.30
Vrijdag 20-sep 10.30 – 12.30 13.30 -17.30 19.00 – 21.00
Zaterdag 21-sep 10.30                 –              17.30
Zondag 22-sep 10.30                 –              17.30

 

Mijn Oranjewijk

 

Aa Veghel, links Beatrixsingel.
Links zicht op Beatrixsingel 2013 (Oranjewijk).

Vanaf het paadje langs de AA keek ik naar mijn wijk, 3 lange straten door zijstraten verbonden, daar waar niemand arm was, weinigen rijk. Waar je verdwijnen kon, maar altijd weer werd gevonden. Daar waar deuren open bleven, weinig viel er te halen,

Waar op zondag de kerk vol was en ook het café. Je bij de buren voor 10 cent Dappere Dodo zag op de tv, en bij voetbalpartijtjes onze jassen dienden als doelpalen. Daar waar de tijd stil kon staan, alles bleef zoals het was, het leven was kalm en vertrouwd, het kwaad gebeurde ginder.

Op een zekere woensdag kreeg je een kruisje van as. En soms moest je een opstel voorlezen in de klas. Weinig om bang voor te zijn, behalve voor “De Zwarte Ruiter”, die boef zou kunnen komen als je heel stout was geweest. Verder waren wij vooral onbezorgd en blij, van weinig hinder.

Kwam ook Koninginnedag er weer aan, een groot feest… op nummer 8 woonde opa Kuypers, op 10 janus en Betje, en op de hoek Anna van Dinter.

Tekst: Peter van den Broek©.

IMG_0843a
Zicht op Oranjewijk eind 2016.

Jeugdherinneringen aan Veghel

Door Peter van den Broek.

Lily

Lang geleden zong Willy Alberti een mooi melancholiek liedje over zijn eerste vriendinnetje waarmee hij zong op de zangvereniging en waarmee hij wandelde door het laantje onder het maantje, maar die niet meer aan hem denkt nu hij niet meer zingt.
Mijn eerste vriendinnetje in mijn vroege jeugd in Veghel was Lily. 10 jaar was ik en zij misschien 11. Zij was het dochtertje van de directeur van de superfosfaatfabriek Coenen en Schoenmakers, de fabriek aan de Zuid-Willemsvaart, waar destijds ook 2 ooms van mij werkten en waarvan ik vrees dat die werkomgeving hen het leven met jaren heeft verkort.

last one small
Superfosfaatfabriek Coenen & Schoenmakers.

Maar wist men toen veel… Of erger, men wist het wel maar verzweeg het. Misschien is de term mijn vriendinnetje wat te sterk uitgedrukt. …Onze sociale levensstandaard verschilde veel. Ik, het arbeiderskind uit de Oranjewijk en zij de dochter van een rijke fabrikant, die woonde in die prachtige witte villa die er nog altijd staat en waar ik later talloze malen aan voorbijreed als ik weer eens richting Veghel reed en niet een keer zonder aan haar te denken. Ik heb nooit een stap over de drempel van die villa gezet, integendeel, ook aan de achterkant werd de tuin, die grensde aan onze speelomgeving, die de bijnaam Klein Amerika had, omringt door een hoog hek.

Met Lily voelde ik dezelfde afstand die ik voelde als ik weer eens naar het tennissen stond te kijken op het tennispark dat aan de achterzijde lag van de bioscoopzaal van Maison van den Boer. Daar waar we op woensdagmiddagen naar De Dikke en de Dunne, naar Rin Tin Tin en Roy Rogers keken. Daar waren mensen aan het spelen die ook in Veghel woonden, maar voor mijn gevoel in een andere leefwereld, een hogere sociale klasse. Hetzelfde gevoel dat ik had als we met onze vader op zonnige zondagen een wandeling langs het riviertje De AA maakten en uitkwamen bij de hockeyvelden van Geel Zwart. Ook daar speelden Veghellaren die we niet kenden en die totaal buiten onze leefwereld vielen. We kenden ze niet, kwamen er zelden of nooit mee in contact. Niemand van mijn klasgenoten van de Aloyisiusschool speelden tennis of hockey.  Tegenwoordig zijn die sociale tegenstellingen grotendeels weggevallen. Veel van de kinderen van mijn neven en nichten spelen tennis en hockey.

Uit die tijd herinner ik me nog dat ik bij een klasgenootje, als ik me goed herinner Twan van de Hoven, die aan de Beatrixsingel woonde thuis kwam en tot mijn verbazing een piano zag staan. Een piano……..! Ik had nog nooit een piano van dichtbij gezien! Als in mijn milieu bij toeval pianoklanken uit de radio te horen waren, werden die binnen 5 seconden het zwijgen opgelegd…

Ik zag Lily Schoenmakers als mijn vriendinnetje, maar eigenlijk was dat meer een wens dan dat dit echt zo was, veel meer een droom van een wat gevoelig jongetje dan realiteit. Maar wat kunnen kinderdromen heerlijk zijn! Heel dichtbij haar ben ik echter nooit gekomen, ik heb alleen vaak bij haar achterop de fiets gezeten beken ik met enige schroom, maar ik verzon er een heel andere vriendschap bij, zonder een spoortje van erotiek natuurlijk, kinderen van die leeftijd waren in die tijd nog zo groen als gras. Dat van die fiets zat zo: Na de vroege dood van mijn moeder heb ik een paar jaar bij mijn grootouders gewoond in Het Hoge Huis aan het einde van de NCB-laan tegen de Zuidwillemsvaart aan. Met mijn speel-en schoolvriendje Bert van de Nieuwenhuizen, die vlakbij woonde, liep ik iedere schooldag de lange NCB-laan af op weg naar school. Het begon ons op te vallen dat heel vaak hetzelfde meisje op de fiets passeeerde. Ik weet niet meer precies hoe het is gegaan, maar op een dag kwam ik achterop haar fiets terecht en dat werd een vast ritueel. Bert wilde dat ook wel, deed soms ook wel een poging, maar had het nakijken, was geen sportfiguur en ik voetbalde bijna dag en nacht en was veel sneller. Het lijkt onbetekenend, maar achterop de fiets bij Lily had een enorme impact op mij. De gelukzaligheid als ik haar in de verte al aan zag komen, ik kan dat gevoel nog zo oproepen en ook de teleurstelling als ze er een dag niet was. Ik herinner me nog de koninginnendag op het schoolplein waar de jongens van mijn school en de Bernadetteschool van Lily tijdens de aubade naast elkaar stonden…… en ik bijna naast haar…. Is helaas maar 1 keer gebeurd.

Niet lang daarna moest ik Veghel tot mijn grote verdriet van de ene op de andere dag verlaten en brak een lange periode van ziekmakende heimwee aan. Heimwee naar mijn school-en wijkvriendjes, naar mijn familie en naar Lily. Daarna heb ik nooit meer iets van haar gehoord of over haar vernomen. Ze moet nu als ze nog leeft een betrekkelijk oude dame zijn, maar die gedachte verdrijf ik onmiddellijk. Jeugdliefdes blijven zoals je ze destijds hebt beleefd!

Peter van den Broek©.

N.b. Huis op de foto is niet het woonhuis van Lily.

Autozegening Veghel

Moge God u zegenen en u behouden doen thuiskomen.

Autozegening Veghel
Autozegening Veghel

Autozegening te Veghel (ook wel voertuigenwijding of autowijding genoemd). Een gebruik in de Rooms-Katholieke Kerk dat vooral in het derde decennium van de vorige eeuw plaats vond. De foto’s van Johan van Eerd, waarschijnlijk midden jaren ’50,  geven prachtig weer hoe dat er aan toe ging destijds. Omdat er steeds meer auto’s op de weg kwamen en er ook meer verkeersslachtoffers vielen. De auto’s, zoals ook op onderstaande foto’s is te zien reden één voor één langs, hier bij de Lambertuskerk. Maar ook brommers en Solexen werden gezegend en door de plaatselijke geestelijke besprenkeld met wijwater onder het uitspreken van een gebed, zoals: Moge God u zegenen en u behouden doen thuiskomen.

Als katholiek gebruik was de Autozegening vaak verbonden met de verering van de Christoffel, de patroonheilige van de reizigers en werd het daarmee ook van de bestuurders van moderne vervoermiddelen en de veiligheid daarvan. De inzegening vond vaak plaats op of omstreeks 24 juli, wat de feestdag is van Sint-Christoffel.

Herkent u iemand op de foto’s reageer dan.

DE VERLOREN PENNING.

En zo kom je een oud krantenartikel tegen uit het “Eindhovensch Dagblad van 4 Januari 1917”.  Naar het lijkt een wekelijks terugkerend verhaal waarbij een bode van de krant op verschillende locaties een penning verstopt en hierbij de lezers uitnodigt op zoek te gaan naar de “verloren” gewaande penning. Goed voor maar liefst tien gulden! Of de penning ooit is gevonden heb ik niet kunnen achterhalen, maar het pseudoniem “Phantasos” en zijn reislustige vriend “Hermes” doet vermoeden dat er vele lezers tevergeefs hebben gezocht….

Zo ook dit verhaal over Veghel, mogelijk nu met toevoeging van enkele foto’s bij de beschreven droombeelden, gaat er nog iemand op zoek naar de waarschijnlijk nog steeds verloren gewaande penning ;).

DE VERLOREN PENNING“, Droombeelden door Phantasos, artikel uit het “Eindhovensch Dagblad (4 Januari 1917)”:

Als de wind zoo vlug ging het nu over akkers, weiden en bosschen, over huizen en torens, dat ik niets zag van alles, wat zich onder ons uitstrekte. Niet lang echter duurde die razende vaart, want na enkele minuten reeds kregen we een slanken toren in ’t gezicht, ons luchtschip begon langzaam en statig te zweven en Hermes kondigde aan, dat we in de nabijheid van Veghel waren.

Beneden ons zagen we de stoomtram zich voortspoeden met kronkelende bewegingen. Verschilende groepjes huzaren reden over de modderige wegen in vluggen draf voort, zoodat het slijk (op foto: geen slijk, maar water ;) hun om de ooren spatte.

 

Huzaren te Veghel 1917
Huzaren te Veghel 1917

Nu en dan eene boerenwoning, dennenbosschen en jonge aanplanting, tal van omgehakte jonge wilgen, akkers met welig wintergraan, dat alles had ik in enkele seconden opgemerkt. Wij beklagen ons in de stad ooit over de wegen, zei ik tot Hermes, maar op een dorp is het toch nog heel iets anders. Ja, kreeg ik ten antwoord, de binnenwegen zijn hier ellendig slecht, doch als ge straks in het dorp komt zult ge zien, dat het nog al meevalt.

We vlogen juist over de gasfabriek en een molen en waren nu weldra boven den harden weg.

Gasfabriek

Behalve dat ik u thans het dorp Veghel eens ga toonen, zal ik tevens laten zien, waar de bode van het Dagblad den Penning gaat verbergen. Zie, daar komt hij juist uit het Tramstation.

Molen Sluistraat

De man volgde een oogenblik de tramlijn, sloeg dan rechtsaf de Hoogstraat in en bleef stilstaan voor den mooien winkel van de firma J. Winters.Winters 1

Het regende dat het goot (op foto geen regen, maar zon 😉 ), doch onze man stoorde zich nergens aan. Nu kon hij juist ongehinderd zijn werk verrichten. Geen levende wezen vertoonde zich in dat hondenweer op straat (op de foto: een drukte van jewelste op straat). Na even rondgekeken te hebben haalde hij snel iets uit den zak en stak het onder het winkelraam in den grond.

winters2